چرا پدر بیولوژیکی(والد) ابراهیم موحد است و آزر مشرک نیست؟
الف- هم در لغت هم در برخی آیات قرآن “اب” گاهی برای عمو و جد پدری به کار می رود:
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (133)
آيا شما حاضر بوديد، آن گاه كه مرگ يعقوب فرا رسيد و به فرزندانش گفت: پس از من چه چيز را مىپرستيد؟ گفتند: خداى تو و خداى نياكان تو ابراهيم و اسماعيل و اسحاق را به يكتايى خواهيم پرستيد و در برابر او تسليم هستيم. (133)
سوره بقره
در این آیه هم به ابراهیم که جد حضرت یعقوب است هم به اسماعیل که عموی حضرت یعقوب است، “اب” اطلاق شده است.
ب- ابراهیم در جوانی و وقتی با “اب” خود در حال بحث بود به او قول داد که برای او استغفار کند:
قَالَ سَلَامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبىّ إِنَّهُ كاَنَ بىِ حَفِيًّا(47)
وَ أَعْتزَِلُكُمْ وَ مَا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ وَ أَدْعُواْ رَبىِّ عَسىَ أَلَّا أَكُونَ بِدُعَاءِ رَبىِّ شَقِيًّا(48)
فَلَمَّا اعْتزََلهَُمْ وَ مَا يَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ كلاًُّ جَعَلْنَا نَبِيًّا(49)
گفت: تو را سلامت باد. از پروردگارم برايت آمرزش خواهم خواست. زيرا او بر من مهربان است. (47)
از شما و از آن چيزهايى كه به جاى خداى يكتا مىخوانيد كناره مىگيرم و پروردگار خود را مىخوانم، باشد كه چون پروردگارم را بخوانم محروم نشوم. (48)
چون از آنها و آنچه جز خداى يكتا مىپرستيدند كناره گرفت، اسحاق و يعقوب را به او بخشيديم و همه را پيامبرى داديم، (49)
سوره مریم
در این آیات مشخص می شود که ابراهیم به “اب” خود وعده استغفار از خدا می دهد و سپس اقدام به کناره گیری از او می کند و خدا پس از کناره گیری ابراهیم از “اب”ش فرزندانش اسحاق و یعقوب را به وی عنایت می فرماید.
ج- ابراهیم به این قول خود عمل می کند و برای اب خود در همان اوان جوانی که با او و دیگر مشرکین در حال مناقشه بود دعا می کند:
وَ اغْفِرْ لِأَبىِ إِنَّهُ كاَنَ مِنَ الضَّالِّينَ(86)
و پدرم را بيامرز كه از گمراهان است. (86)
ابراهیم در ضمن این دعا مشخص می کند که توجه دارد که “اب” او از جمله گمراهان است.
سوره شعراء
د- خداوند ضمن حکم عدم جواز استغفار برای مشرکین ولو از نزدیکان باشند در مورد ابراهیم می فرماید ابراهیم پس از کناره گیری از پدرش دیگر برای او استغفار نکرد:
مَا كاَنَ لِلنَّبىِِّ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَن يَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِكِينَ وَ لَوْ كَانُواْ أُوْلىِ قُرْبىَ مِن بَعْدِ مَا تَبَينََ لهَُمْ أَنهَُّمْ أَصْحَابُ الجَْحِيمِ(113)
وَ مَا كاَنَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَينََ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبرََّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ(114)
نبايد پيامبر و كسانى كه ايمان آوردهاند براى مشركان هر چند از خويشاوندان باشند- پس از آنكه دانستند كه به جهنم مىروند- طلب آمرزش كنند. (113)
آمرزش خواستن ابراهيم براى پدرش، نبود مگر به خاطر وعدهاى كه به او داده بود. و چون براى او آشكار شد كه پدرش دشمن خداست، از او بيزارى جست. زيرا ابراهيم بسيار خداىترس و بردبار بود. (114)
سوره توبه
ه- ابراهیم پس از تبری از اب خود و تولد فرزندانش همچنان برای “والدینش” و اینبار در کنار مومنین دعا می کند:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى وَهَبَ لىِ عَلىَ الْكِبرَِ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ إِنَّ رَبىِّ لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ(39)
رَبِّ اجْعَلْنىِ مُقِيمَ الصَّلَوةِ وَ مِن ذُرِّيَّتىِ رَبَّنَا وَ تَقَبَّلْ دُعَاءِ(40)
رَبَّنَا اغْفِرْ لىِ وَ لِوَالِدَىَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ(41)
سپاس خدايى را كه در اين پيرى اسماعيل و اسحاق را به من عطا كرد. پروردگار من دعاها را مىشنود. (39)
اى پروردگار من، مرا و فرزندان مرا برپاىدارندگان نماز گردان. اى پروردگار ما، دعاى مرا بپذير. (40)
اى پروردگار ما، مرا و پدر و مادرم و همه مؤمنان را در روز شمار بيامرز. (41)
ابراهیم
از آیات فوق مشخص می شود که ابراهیم وقتی در پیری از “اب” خود کناره گیری کرده است و خدا به او فرزندان عطا فرموده است، همچنان برای “والدین” خود دعا می کند و والدینش را از جمله مومنین می داند.
در صورتیکه مصداق دعای ابراهیم در این آیه را “اب” ابراهیم بدانیم، هم ابراهیم عمل خطایی انجام داده است و هم خلاف گزارش آیه 114 توبه است که فرمود ” فَلَمَّا تَبَينََ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبرََّأَ مِنْهُ ”( و چون براى او آشكار شد كه پدرش دشمن خداست، از او بيزارى جست.)
پس از مجموعه 5 بند فوق نتیجه می شود، “اب” ابراهیم که در قرآن نام او “آزر” ذکر شده است و مشرک است فردی غیر از “والد” ابراهیم است که مشرک نیست و مومن است و ابراهیم همچنان در پیری برای وی طلب مغفرت می کند.